Bà lão nghe chừng rất mệt mỏi. Tóc bệt lại vì mồ hôi và bụi đường. Bà đứng tần ngần trước một căn nhà hai tầng khang trang, sạch sẽ với cổng sắt cao gần đến nóc nhà. Nắng đã tắt trên những góc phố, ánh đèn đường le lói, thê lương, ảo não đâu đây. Thê lương như tâm hồn bà khi nghĩ về đến căn nhà ọp ẹp được vá víu bằng những tấm carton cuối một con hẻm nhỏ hôi thối, mà trong đó, lúc nhúc gồm gia đình thằng con trai lớn cùng với người vợ và năm đứa con nhỏ. Chúng nó cũng khổ lắm, bà nghĩ, thằng con thì đi đạp xích lô cả ngày, con vợ đi bán hàng rong. Trẻ con, từ lớn nhất mười hai tuổi đến sáu tuổi đều túa ra ngoài đường, xin được gì thì xin, bằng không thì cũng thất thểu đầu đường, xó chợ, hoặc có khi đói quá làm càn, trở thành dân ăn cắp vặt là chuyện thường...

Cảm thấy mình đã già yếu không giúp gì được con cháu mấy đỗi, nhưng bà cũng hăng hái tham gia "đi làm" (ăn mày) may ra, nếu không giúp được gì cho gia đình con bà, nhưng ít nhất cũng có được cái ăn, đỡ đi một gánh nặng...

Bà đói lắm. Từ sáng giờ chưa có được một hạt cơm trong bụng. Xin ăn ở chợ cả ngày cũng chỉ được vài đồng khiêm tốn từ lòng hảo tâm của những kẻ cũng nghèo khó như bà, nhưng cũng chẳng thấm vào đâu... Thất thểu, chân thấp, chân cao, bà trở về nhà, lòng ngao ngán không biết tối nay có gì để ăn không....

Và hôm nào cũng vậy, bà đều đi ngang qua ngôi nhà này. Nó giống như một chiếc răng vàng trong hàm răng đen cờm cỡi, mốc thếch.... Cũng vậy, ngôi nhà hai tầng được xây lên ngay đầu một con ngõ tối tăm của dân nghèo... Đây là ngôi nhà của một gã công an Bắc Việt vào Nam sau 75. Nghe đâu, trước giải phóng, gã là một anh bộ đội chân chất, chỉ biết rừng rú và súng đạn. Sau khi đã giải phóng được đất nước, nhờ có công bỏ hết thời thanh xuân của mình, gã có được một chân làm công an xã trong cái xóm nghèo này. Lần lần, gã biết được thế nào là "quyền lực", nhất là quyền lực đối với những người dân quê quá sức nghèo khổ của khu xóm tạm nhạp. Nghe chừng gã cũng biết tận lực được những quyền hạn của mình, nên ngày càng làm ăn khấm khá....

Bà lão ăn mày thường gặp gã luôn, cái mặt bì bì và rất phách lối, nhưng gã lại có đứa con gái khá xinh, ngược lại với cha, cô rất vui tính, cởi mở và biết thông cảm. Nhưng dẫu có vui tính và cởi mở thế nào, người trong xóm cũng vẫn e dè chẳng ai dám đến gần trò chuyện với cô...

Bà lão ăn mày chần chừ..., đứng xớ rớ. Bụng muốn gõ cửa, hy vọng gặp cô con gái xin ít cơm thừa. Ngẫm nghĩ mông lung, đôi lần định dợm bước bỏ đi, sau lại thấy tiêng tiếc, biết đâu lại gặp được cô con gái tốt bụng kia. Cuối cùng, bà cũng quyết định bấm chuông.....

Tiếng chuông ré lên làmbà lão giật bắn mình, sợ hãi, chỉ muốn quay lưng bỏ chạy thì bà nghe thấy tiếng lẹt xẹt của đôi dép kéo lê trên nền đá hoa. Một cụ già, có lẽ ngoài 70, trông có vẻ đễnh đãng và phúc hậu. Đôi mắt kèm nhèm nhìn, ngó ra cổng. Cụ mặc một chiếc áo cánh trắng và một chiếc quần satin đen. Cụ ngừng lại trước chếc cổng sắt. Hai khuôn mặt già nua, chỉ cách nhau mỗi cái cổng, nhưng lại là hai cuộc đời, hai thế giới khác xa nhau...

Giọng bà cụ đặc sệt Bắc Kỳ:
- Bà cần hỏi ai thế?

Bà lão ăn mày lúng túng, rồi thấp giọng van lơn:
- Lạy cụ. Con đói lắm. Xin cụ chút cơm thừa ăn hôm nay!

Bà cụ nhìn lão ăn mày một chập. Hình như vẫn chưa hiểu đối tượng muốn gi, rồi lần trong túi áo chiếc chìa khoá, lách cách mở cổng, đễnh đãng hỏi:
- Hử? Bà nói gì cơ?

Bà lão ăn mày kiên nhẫn:
- Xin cụ cho con ít cơm thừa.

Cánh cửa mở rộng. Cụ bà nhìn thấy một bà lão te tua, khuôn mặt thiểu não, người hơi run run vì đói, quần áo lem luốc, dính đầy vệt dơ và đất cát. Khuôn mặt bà cụ bỗng vui hẳn lên, Cụ cho rằng, Chúa vừa gửi đến cụ một người bạn đây. Cả ngày cứ ở trong nhà một mình, cụ buồn lắm. Con cái thì có việc riêng của chúng nó, chẳng đứa nào có thì giờ rảnh chơi với cụ. Đột nhiên, hôm nay có một bà lão ở đâu tự nhiên đến gõ cửa, cụ mừng khôn siết. Nắm ngay lấy tay bà lão ăn mày kéo sềnh sệch vào nhà:
- Vào đây cái đã. Muốn ăn gì thì để tôi đi lấy, trong nhà có nhiều đồ ăn lắm cơ! Nhưng bà phải hứa là ở lại chơi một chốc nhé, đừng đòi về vội, tôi ở nhà một mình buồn lắm đấy!

Bà lão ăn mày hơi tưng hửng về thái độ quá sức thân thiện của cụ bà. Nhưng cũng len lén bước vào. Lưng bà lão khom hẳn xuống, làm như nếu bà đứng thẳng lên, thì có lẽ nhiều bụi đất từ trên quần áo lấm lem của bà sẽ rớt xuống nền đá hoa sáng choang vậỵ. Theo chân bà cụ, bà lão vào đến phòng khách. Cụ bà lôi sềnh sệch bà ăn mày đến chiếc ghế sofa, ấn ngồi xuống vui vẻ bảo:
- Bác ngồi đây một chút. Chờ tôi xuống lấy đồ ăn cho bác sơi. Đừng đi đâu đấy nhá... Tôi sẽ trở lại ngay...

Ngồi lại một mình trong phòng khách. Bà lão ăn mày len lén đưa mắt nhìn quanh. Đó là một căn phòng bày biện những thứ thật đắt tiền, nhưng lỏng chỏng, chẳng cái gì hợp với cái gì... Hình như chủ nhân khoái thứ gì thì đem về trưng thứ ấy, không cần biết nó có hài hoà với nhau không. Có lẽ đó là tất cả "chiến lợi phẩm" của gã công an hút máu mủ của dân lành và của đám đàn em mỗi lần cầu cạnh, xin xỏ ở gã một điều gì. Nhìn kỹ, thấy cũng có những đồ vật rất đẹp và quý, nhưng vì tất cả đều tạp nhạp, trưng bày lại không biết cách nên trở thành một "kho chứa đồ" hơn là một phòng khách. Chỗ góc phòng, kê một tủ kiếng cổ làm bằng gỗ lim bóng, trưng bày hầm bà làng đủ thứ bên trong. Từ những con búp bê nhắm, mở mắt, đến những chai rượu đắt tiền. Góc bên cạnh là chùm chìa khoá, kìm, búa, vài phong thuốc lá 555, Dunhill v.v..

Ngay giữa phòng là một bộ ghế salon kiểu của Ý mầu kem. Bên cạnh đó là một chiếc xe gắn máy nằm kềnh càng choán gần hết một góc phòng. Trên tường, treo vài bức tranh sơn mài. Trên bức tường chính đối diện với khuôn cửa, một bức hình Bác với bộ râu (giả), khuôn mặt Bác hơi choắt lại vì buồn (?). Phía đối diện là một bức hình cô đào Madona hở gần nửa bộ ngực trông rất hấp dẫn....

Tiếng dép lại lẹp xẹp trở về. Bà cụ cầm trên tay đầy thức ăn. Khuôn mặt vui vẻ, cụ bảo:
- Tôi chỉ tìm thấy được từng này thôi. Tôi đem lên tất cho Bác. Ăn đi nhé, xong rồi chúng mình thong thả nói chuyện....

Cụ để xuống bàn hai cái bánh chưng con, vài chiếc bánh ú. Mắt bà lão ăn mày sáng lên. Nước miếng trong miệng tự động trào ra... Bà vội cầm lấy chiếc bánh ú ăn lấy, ăn để. Bà cụ ngồi bên cạnh kiên nhẫn chờ đợi. Ăn độ một lát, nghe chừng cơn đói đã vơi. Bà ăn mày rón rén xin thêm:
- Cụ có nước uống, cho cháu xin một ly...
- À.... Phải rồi... Tôi quên khuấy đi mất!

Nói rồi, cụ lại xuống bếp đi lấy nước cho bà lão. Sau khi ăn uống no say, cụ bắt đầu gợi chuyện. Ban đầu, bà ăn mày còn e dè. Sau vui chuyện nên ra chừng có vẻ tâm đầu ý hợp lắm. Hỏi ra mới biết họ là người cùng quê, nhưng bà thì di cư vào Nam năm 45, làm ăn cũng khá. Cho đến khi bắc quân "giải phóng" miền nam. Sau vài lần đổi tiền của nhà nước với mục đích bần cùng hoá nhân dân, thì bà trở thành dân bần cùng nhất của hạng bần cùng. Chăng biết làm gì với tuổi già, bà đành phải làm nghề ăn mày vậỵ..

Biết được bà lão ăn mày là người cùng quê. Rất mừng rỡ và thích thú như gặp được lại người thân xưa cũ vậy. Cụ bà cũng cởi hết ruột gan ra kể lể:
- Ôi chao... Bác không biết.... Hồi còn ở ngoài Bắc. Chúng tôi cũng thuộc dân bần cùng, khố đế lắm cơ... Đời sống rất cực khổ. Tôi cũng đã từng làm nghề ăn mày đấy chứ. Nhưng khốn một nỗi là ngoài ấy ai cũng nghèo, chẳng có đồng dư nào cho hạng ăn mày cả, nên chúng tôi phải xoay ra đi mót lúa, củ khoai, của sắn dưới ruộng, hoặc đi vớt tôm, tép.... Cực nhọc cả ngày, đôi khi cũng chẳng có được đủ ăn.... (thở dài..) Hoá ra, bác cũng là người cùng làng đấy? Quý hoá quá... Nếu không vào Nam sớm có lẽ chúng ta đã là bạn thiết rồi đấy! Hôm nay, có ít bánh, tí bác cứ đem tất về cho các cháu sơi nhé...

Mặt bà lão ăn mày tươi hẳn lên. Bắc chước cụ bà, bà lão cũng giở giọng Bắc kỳ (nhưng đã pha Nam):
- Quý hoá quá! Vâng, xin cụ ít bánh này về làm quà cho trẻ. (nhấp nhổm). Thôi cũng đã trễ, cụ cho nhà cháu xin về..

Hơi thất vọng, bà cụ nài nỉ:
- Ấy... Sao lại vội về thế? Ở lại chơi tí đã.... Chuyện chưa xong mà!

Nói xong, cụ bà nhìn vào khuôn mặt nhăn nheo của bà lão, tâm cụ nhuốm lên một niềm thương cảm sâu xa... Cụ muốn cho bà một ít tiền hay bất cứ gì để cho bà bớt khổ. Khốn nỗi, cụ chẳng bao giờ có tiền trong túi... Các con có bao giờ đưa cụ tiền để làm gì, vì thức gì trong nhà cũng có. Cụ nhìn quanh nhà, định kiếm một vật gì có giá trị đem biếu lão ăn mày... Nhưng vật gì cũng gồ ghề, đồ sộ cả, cho lão cụ lại sợ bị lôi thôi với thằng con....

Cụ còn đang ngẫm nghĩ, tìm cách giúp bà lão. Trong khi bà ăn mày cứ nhấp nha, nhấp nhổm đòi về, mắt bà chỉ dán chặt vào trong mấy chiếc bánh chưng và bánh ú cụ vừa bưng lên. Nhưng cụ bà vẫn chưa cho thế là đủ, lòng cụ nhớ lại những ngày cùng khổ ngoài Bắc mà thương bạn đứt ruột... Chẳng hiểu con bà sao giời thương, vào Nam, làm ăn gì mà khấm khá, cụ mới có được một đời sống đầy đủ thế nàỵ. Cụ muốn chia sẻ bớt niềm vui sướng của mình cho "người bạn thiết" mới quen.... Tần ngần, nắm lấy bàn tay nhăn nheo của bạn, nhìn sâu vào đôi mắt mờ đục của bạn. Rồi như có một quyết định loé lên, một điều gì thoáng qua trong đầu. Khuôn mặt hớn hở, cụ bà bóp khẽ bàn tay nhăn nheo của bạn tha thiết bảo:
- Bác ngồi đây chơi một tẹo nhé... (nhấn mạnh). Nhớ chờ tôi về.... Tôi sẽ đi kiếm tiền cho Bác mua gạo....

Bà lão ăn mày vẫn chưa biết chuyện gì. Trong lòng, chỉ muốn từ giã bà cụ tốt bụng rồi đem mấy chiếc bánh về làm quà cho các cháu. Tưởng tượng đến những khuôn mặt hớn hở của chúng bà bỗng rộn lên một niềm vui... Định từ chối phứt để rời đây cho sớm, nhưng chưa kịp nói gì, thì cụ bà đã lúp xúp đi thẳng ra cổng...

Ngồi lại một mình, bà lão sốt ruột chẳng biết tính sao. Nhìn quanh quẩn. Muốn lên tiếng gọi mà chẳng biết gọi ai. Sự sợ hãi cứ ùn ùn trở về tăng theo cấp số nhân. Sợ rằng, lỡ có người nào về thấy bà trong nhà một mình thì có lẽ sẽ lôi thôi to... Nhiều khi còn phải ngồi tù nữa là đằng khác... Nghĩ đến đó, bà toát cả mồ hôi, không còn do dự gì nữa, bà quyết định đứng phắt dậy, quơ mấy cái bánh, túm hết vào vạt áo rồi thoát ra cửa...

Đi được mươi bước đường thì thấy cô con gái của gã công an mặt hớt hơ, hớt hải, lao ào vào trong nhà như một cơn lốc, rống cổ kêu lớn:

- Mẹ ơi..... mẹ ơiiiiiiiiiiiii... Bà Nội đang ở ngoài đường làm ăn mày kìa!

Đằng xa, một bà cụ mặc áo vải phin trắng nõn, đang đứng dơ tay vừa xin tiền, vừa hát véo von:
- Ăn mày là ai? Ăn mày là ta. Ta không có áo hoá ra ăn mày…




Chiêu Hoàng