tặng Cao xuân Huy


– Hình ảnh cuối cùng của tao về cuộc chiến là cái xác cụt đầu nằm vắt ngang bờ ruộng. Hai bàn chân trắng bệch gác lên mặt đường nhựa...
– Của...
– Chẳng biết của ai. Vỏn vẹn một cái quần đùi và những vệt máu đặc bám quanh cổ.
Không khí như lắng xuống giữa hai người. Họ nhìn nhau thật nhanh rồi cùng quay sang hướng khác. Người có râu đưa tay xoa cằm. Những sợi râu cong bị xoắn lại một đám. Vệt bọt bia bám trên mép loang xuống, lấp lánh ánh đèn chiếu vào. Ðám râu như bị khuyết một lỗ hổng.
– Thảo nào...
– Thảo nào cái gì?
– Chẳng bao giờ nghe mày kể chuyện lính.
Người không râu khẽ nhún vai. Khuôn mặt với sắc da trắng xanh làm nổi bật cặp lông mày rậm, giao nhau giữa trán. Trừ cặp lông mày, còn lại từ vóc dáng đến gương mặt hắn có vẻ hiền lành, như người chỉ biết bốn bức tường và những dụng cụ văn phòng. Hắn bưng ly bia lên uống cạn. Một tiếng -khà- khoan khoái. Tia nhìn ném qua khung cửa kính. Bên kia đường là một bãi đất trống nằm sát con đường nhỏ sâu hun hút, yên tĩnh với hai hàng cột điện chiếu thứ ánh sáng vàng vọt. Một vài chiếc xe chạy vụt qua, ánh đèn loé lên rồi tắt ngấm.
Từ ngã tư, ánh đèn xanh đỏ thay đổi từng lúc hắt lên gương mặt người có râu những vệt màu khác nhau. Hung hãn với ánh đỏ, mệt mỏi với ánh xanh và trôi tuột khi màu da hòa vào ánh vàng. Gương mặt biến đổi từng lúc. Chỉ còn đám râu với vệt bia bẩn thiu không thay đổi. Ðôi mắt hắn nheo lại, những nếp nhăn nổi lên hai bên thái dương. Cuộc sống hằn lên gương mặt những lo toan, vẻ thản nhiên, ung dung biến mất. Người không râu đột nhiên bật cười:
– Mặt mày lúc xanh, lúc đỏ như con cắc kè...
– Mày cũng thế.
– Và cuộc sống nữa.
Họ phá lên cười. Người không râu nâng cao ly bia:
– Mừng những con cắc kè.
– Và hai con cắc kè tại đây.
Hai chiếc ly chạm nhau. Những gợn bia sóng sánh trong ly. Tiếng cười như to hơn. Vài người tại bàn khác ném những cái nhìn về phía họ. Quán đã bắt đầu thưa khách. Một đám nhậu bàn giữa ồn ào cười nói, bát đũa ngổn ngang. Tận góc cuối, cạnh cửa ra vào, một cặp trai gái thầm thì nói chuyện. Người đàn bà ngồi trong quầy thu tiền mệt mỏi nhìn đám khách, vẻ lơ đãng như đang nhìn từng lọ tương, chai mắm. Tất cả gom vào nhau thành bề mặt của đám người tỵ nạn trong một xã hội xa lạ, trộn lẫn thành một thứ bột bánh với đủ loại bơ, muối, đường... Người không râu nói ý nghĩ này với bạn. Một cái gật đầu đồng ý làm bộ râu lay động, hất những bọt bia bắn xuống.
– Dĩ nhiên. Như tao, như mày. Cùng là lính mà ý nghĩ và hành động lại khác nhau.
– Tao không thích nhắc đến quá khứ. Nói ra thật xấu hổ. Tao vào lính vì thất tình...
– Tao biết, mày đã kể. Nhưng tao, đoạn đời lính của tao gắn bó với từng ngày, từng con người của đơn vị. Quá khứ của tao là một kỷ niệm để sống...
– Tao biết. Mày đã kể nhiều lần...
Người không râu nhìn bạn, cười riễu cợt. Người có râu nhún vai:
– Nhắc lại quá khứ là điều lố bịch, nhưng đôi lúc cần thiết. Tao... Nhưng thôi, bọn mình đang nói chuyện gì nhỉ? A! Cái còn lại! Mà không! Hình ảnh còn lại sau cuộc chiến. Nói đi, tại sao mày lại nhắc đến chuyện này khi mày vốn là thằng ghét chuyện lính tráng...
– Phải. Trong trí tao luôn hiện ra cái xác cụt đầu, nằm vắt ngang mé ruộng trên đoạn đường từ Long An về Sàigòn mỗi khi có ai nhắc đến cuộc chiến, đến lính tráng.
– Chỉ vậy thôi?
– Vậy thôi là quá đủ cho cuộc chiến vừa qua.
– Tao không hiểu.
– Thật giản dị. Ngày 02– 05– 75, sau khi dắt nửa đại đội còn lại chạy vòng vòng miệt Long An, Bình Ðiền, Mỹ Tho để tìm đơn vị, tao chỉ gặp toàn cờ tụi nó với từng đám người reo hò những khẩu hiệu lạ hoắc. Mày biết, đêm 30– 04 tao vẫn còn tỉnh queo đánh đấm ở vòng đai Long An. Sáng mùng một, thằng đại đội trưởng và tao chia hai đại đội. Mỗi đứa chạy một ngả vì mất liên lạc với tiểu đoàn. Mẹ kiếp. Bấy giờ cả tao lẫn thằng Truyền – bạn cùng khoá sình lầy với tao, nhưng vì là dân Ðàlạt nên lên trung úy trước, tao làm phó cho nó – nhìn nhau thông cảm, cùng hiểu hoàn cảnh hiện tại nhưng không dám nói.
– Tao hiểu. Lúc chạy ở Quảng Trị tại Thuận An bọn tao cũng thế. Tháng ba của tao là tháng tư của bọn mày...
Người không râu xoay chiếc ly trên tay. Dưới đôi lông mày rậm, ánh mắt rực lên sắc máu của những sợi gân li ti. Chỗ lông mày giao nhau trũng xuống một hõm sâu, đầy vết nhăn. Ánh đèn từ ngã tư tình cờ hắt tia đỏ vào. Gương mặt gã bỗng dưng dữ dằn và man rợ.
– Liên lạc với tiểu đoàn không được, bọn tao bẻ cò sang liên đoàn. Cái máy vẫn câm, không một tín hiệu trả lời. Tao và thằng Truyền nằm dưới lòng kinh cạn suốt ngày mùng một. Ðêm đó bọn tao chia tay. Nó về ngả Bình Ðiền, tao về Mỹ Tho. Mỗi thằng một nửa đại đội, chạy lung tung trong khoảng ruộng sát quốc lộ. Sau cùng tan hàng hôm mùng hai. Tao dẫn thằng đệ tử ruột về. Trên người chỉ còn cái quần đùi. Ngang qua nhà máy xay lúa Long An, thằng đệ tử tạt vào xin hay cướp tao không rõ, được hai bộ quần áo dân sự. Bọn tao mặc thường phục vào Long An. Hình ảnh đầu tiên là cờ ba màu, là những gương mặt hân hoan của bọn nó. Tao biết mình đã thua từ lúc radio nói, nhưng bấy giờ, lạc lõng giữa đám người đó, tao muốn khóc...
Người không râu bỏ lửng câu nói, bưng nhanh ly bia đưa lên môi. Lại một tiếng khà. Và bàn tay với những ngón nhỏ trắng trẻo quệt nhanh trên mép một cách thô bạo. Chất lính đã lộ ra rõ nét.
– Lang thang tại Long An đến chiều mùng hai, bọn tao đón xe về Sàigòn. Và cái xác...
Giọng nói nhỏ hẳn, hắn nhìn đăm đăm vào mắt bạn, ánh mắt dịu đi. Ánh đèn đường lại tình cờ hắt sắc xanh vào gương mặt. Nước da trắng chợt thành xanh mét. Chỗ hũm giữa cặp lông mày như sâu hơn. Tối đen một chấm. Gương mặt đang chìm vào ký ức với vầng sáng xanh mét. Cửa ngõ của một ngày tháng năm cũ đã mở những hình ảnh trong ánh mắt.

*

Hai người đàn ông đưa mắt nhìn nhau lo ngại. Chiếc xe đò đông nghẹt người ngưng lại. Người lớn tuổi khuôn mặt khắc khổ với những nếp nhăn trên trán.
– Thiếu úy...
– Ð.M. úy với tá cái mẹ gì! Im đi mày...
Người trẻ cắt ngang câu nói, nét mặt có vẻ khó chịu.
– Chắc trạm kiểm soát...
Người lớn tuổi lại nói, giọng nhỏ lại. Một đám người chen nhau lên xe, ồn ào. Người lơ xe bám toòng teng vào cửa trước, miệng không ngớt la. Hai người đàn ông nhích vào trong nhường chỗ cho một người đàn bà bước lên. Không gian bên ngoài ngập gió và nắng. Người trẻ hít một hơi dài không khí, cảm giác khó chịu tan dần. Người lơ xe vẫn oang oang.
– Hòa bình rồi bà con ơi. Nhường nhau chút đỉnh. Bà con xích dzô dùm... Rồi... rồi, lên đi anh Hai... Dạ, hòa bình rồi... hết đánh nhau rồi... hết trạm kiểm soát rồi...
Người trẻ mệt mỏi ngả đầu vào thành ghế, mắt nhắm nghiền. Không khí trong xe ngột ngạt với đủ thứ mùi trộn lẫn vào nhau. Xe tiếp tục chạy, những luồng gió hắt vào. Người lớn tuổi bắt chuyện với người đàn bà bên cạnh. Loáng thoáng những tiếng -giải phóng-, -hòa bình-, -tự do-trong câu chuyện. Người trẻ nắm chặt tay. Những sợi gân xanh nổi lên. Vài hình ảnh loáng thoáng hiện về trong trí. Một chỗ đóng quân ven vòng đai Long An. Những người lính mệt mỏi nằm trong hầm đếm đạn 122 ly. Những cái xác nát bét dưới lớp bao cát. Chiến trường gần. Chiến trường xa. Những tiếng nổ. Dãy núi T4, T5 của miệt biên giới với độ cong yên ngựa kỳ cục. Con suối hòa bình với trạm treo súng của hai bên. Từng địa danh trôi tuột theo thời gian, vỏn vẹn chỉ còn những cái chết của đồng đội để đánh dấu.Thằng Do chết ở làng Gia An, Bình Ðịnh, vết đạn xuyên từ trán làm vỡ toang mảng đầu phía sau. Thằng Tâm lãnh nguyên trái 75 vào ngực, xương thịt vãi bung tại một góc liên tỉnh lộ 7B. Thằng Hùng, thằng Nam... Những cái chết làm thời gian nhạt nhòa, chỉ còn địa danh gợi nhớ. Tên người và tên đất. Cái chết và không gian. Ðời lính trôi dài trong ranh giới sống chết. Những người lính ngơ ngác khi chiếc máy PRC 25 u u từng hồi lúc liên lạc với cấp trên, không một tín hiệu trả lời. Ðạn 122 ly vẫn rót trên đầu. Mỗi giờ là thêm 60 quả pháo. Mỗi phút lại một lần tưởng mình được sinh ra... Rồi bùi ngùi chia hai đơn vị. Ðứa nào theo tao? Ðứa nào đi với ông Truyền? Tôi. Em. Tôi. Em. Thằng thì tôi, thằng thì em. Thằng nào cũng là lính. Thằng nào cũng sống chết với nhau. Thôi, tôi đi với thằng một, thằng ba. Ông đi với thằng hai, thằng bốn. Ráng về Saigon xem sao. Tôi sẽ ráng. Cái vỗ vai cuối cùng. Rồi mất hút nhau từ đó. Người trẻ tuổi chà mạnh tay vào mặt. Có giọt nước mắt vừa nhoè trong những kẽ tay.
Chiếc xe lại ngừng. Người lơ xe trong thế đứng đong đưa lại lải nhải điệp khúc cũ: Hòa bình rồi, hết đánh nhau rồi, bà con vui lòng xích dzô một chút... Chiếc xe chật ních người. Mùi mồ hôi nồng nặc. Bên cạnh, người đàn bà và người đàn ông lớn tuổi đã thân mật hơn, đã anh anh, em em và hỏi về gia cảnh nhau. Người trẻ ngáp lớn, chán ngán nhìn ra cửa sổ. Cảnh tượng bên ngoài hiện ra bất ngờ. Dưới ánh nắng, một xác người nằm vắt ngang bờ ruộng sát quốc lộ. Một cái xác cụt đầu.
Người trẻ chăm chú nhìn cái xác. Những vết máu vừa đông và cái bụng trắng nhợt chưa kịp trương. Hẳn bị giết chưa lâu. Một cái xác của giờ thứ 25. Bi thảm với những rẻ sườn cong trước lỗ rốn sâu. Cái cổ như vươn dài ra. Một cái cổ loang lổ máu với những vết gân xanh nổi rõ. Cái xác quay đầu về phía ruộng, hai tay thõng xuống bùn và chân vắt lên đường nhựa. Dưới nắng, cái xác cụt đầu trần trụi, như trăm ngàn cái xác khác.
Người trẻ tuổi nhìn chăm chú, không chút xúc động. Cái cổ, cái bụng, vệt máu, những rẻ sườn, lỗ rốn, hai tay, chiếc quần đùi đỏ... tất cả thành một toàn thể bình thường của chiến tranh, mỗi ngày. Cụt đầu hay vỡ ngực cũng thế. Ðạn hỏa tiễn hay mã tấu cũng vậy. Cũng đưa đến cái chết cho con người.

*

– Chẳng có gì lạ, dù mày -miêu tả- hơi kỹ.
Người có râu riễu cợt.
– Ðúng. Chẳng có gì lạ. Chỉ là một cái xác trong chiến tranh. Ngày ấy tao cũng nghĩ hệt như mày.
– Vậy có gì phải nhớ?
Người không râu dụi mạnh điếu thuốc vào đĩa thức ăn bỏ dở. Một sợi khói mỏng bay lên, tỏa trong không khí.
– Nhớ chứ. Vì đó là ngày mùng hai tháng năm. Và cái xác với cái bụng chưa kịp sình thối đủ để tao hiểu... Cả mày nữa. Không lẽ bọn Thủy Quân Lục Chiến tụi mày chưa bao giờ thấy xác, không biết xác chết đã lâu hay mới chết? Ðiều tao muốn nói là cái xác chết sau khi ngưng bắn. Một cái xác đang tìm về gia đình, sau chiến tranh.
Người có râu im lặng, rót thêm bia vào hai cái ly đã cạn.
– Trước khi mất đầu và sau khi mất đầu là điều tao suy nghĩ và muốn nói với mày hôm nay.
– Có gì khác? Cũng chỉ là xác của một con người.
– Không giản dị thế. Lúc còn đầu là còn căn nguyên, còn nguồn gốc, còn nơi về để được nhận biết. Lúc mất đầu thì hoàn toàn chẳng còn gì. Chẳng thể biết từ đâu đến, sẽ về đâu. Và có ai, của ai. Không một dấu vết nào ngoài cái thân trần trụi nằm vắt ngang bờ ruộng...
Bia tiếp tục rót. Ðôi mắt người không râu đỏ ké, mệt mỏi. Cặp tình nhân đã bỏ đi từ lúc nào. Ðám nhậu bàn giữa cũng chỉ còn vài người.
– Hôm nay là đúng mười ba năm, kể từ ngày tao trông thấy cái xác...
– Ờ. Hôm nay mùng 2 tháng 5.
Người không râu gật gù, có vẻ say. Bàn tay xoay xoay cái ly đã cạn. Những cục đá chạm vào thành ly kêu lanh canh. Mái tóc xõa xuống trán những sợi mệt mỏi. Ở bàn giữa, đám nhậu đã tàn. Từng cái bắt tay chuệnh choạng từ giã.
– Tại sao mày hay nhắc đến chuyện lính?
Người không râu đột ngột hỏi. Người có râu nhún vai:
– Không kể lại sao được? Tao sống chết với thời gian đó. Phần đời này gắn lấy tao. Bây giờ và cả cuối đời...
– Tao cũng đã sống chết với đoạn đời lính. Nhưng nhắc lại tao chúa ghét... xấu hổ nữa là khác.
Người có râu mỉm cười trước sự bướng bỉnh của bạn.
– Bọn mình khác nhau chỗ đó.
– Khác thế nào? Mày Thủy Quân Lục Chiến. Tao Biệt Ðộng Quân. Thằng nào cũng sống, chết, đi tù và vượt biển... Sao sang đây lại khác nhau?
– Có lẽ tại cuộc sống...
– Cuộc sống? Tao đâu hề nghĩ đến cuộc sống ở đây có thể làm tao thay đổi. Như mày thấy, tao đã tỉnh bơ đón nhận mọi thứ... Mà hôm nay...
– Mùng hai tháng năm. – Ờ, mùng hai tháng năm. Người không râu gật gật cái đầu, ánh mắt lờ đờ. Hôm nay là mười ba năm từ ngày tao gặp cái xác...
– Lại cái xác. Người có râu mỉm cười.
– Vẫn cái xác? Ðúng, nhưng hôm nay đã thành biểu tượng cho chiến tranh... cho cuộc chiến mà bọn mình đã tham dự...
– !!
– Cái xác không đầu lúc nằm bên bờ ruộng chỉ biết mình là cái xác. Tự cái xác đã là sự bi thảm nhưng chính nó không rõ. Phơi lộ cái bi thảm mà nó chẳng ngờ. Từ đâu đến? Sẽ về đâu? Cuộc chiến này là thế. Chỉ lộ rõ thực thể bi thảm, còn căn nguyên và mục đích thì ngay cả người trong cuộc cũng mù tịt...
– Mày say rồi đó...
– Mẹ kiếp! Người không râu nói lớn hơn. Bây giờ tao lại thấy mày giống cái xác cụt đầu. Chẳng còn gì ngoài những rẻ sườn lộ trên cái bụng lép kẹp mà vẫn cứ phơi sự bi thảm ra...
Người có râu lắc đầu nhìn bạn. Ðôi mắt người không râu lờ đờ, giọng nói líu lại:
– Tao... tao... thấy mày cầm cờ hôm 30 tháng 4 vừa qua thật buồn cười. Bộ quân phục quen thuộc 13 năm trước bỗng nhiên lạ hoắc. Còn đôi giày nữa chứ. Mũi giày to, tròn u lên. Trông kỳ cục lắm mày ạ...
– Tao thấy cần phải làm vậy.
– Thì cứ làm. Nhưng có đúng là cần như mày nói không? Hay chỉ là những cái xác cụt đầu chẳng biết sẽ về đâu. Hết rồi mày ạ...
Người không râu kéo dài chữ ạ một cách chán chường, vẫy người đàn bà tại quầy. Thiếu phụ uể oải đứng lên, bước thong thả về phía hai người. Ðôi giày cao gót, mũi nhọn hoắt theo mốt mới. Người có râu liên tưởng đến những đôi giày trận mũi tròn thô kệch, lạc lõng tại xứ người. Ðột nhiên máu nóng dồn lên mặt, người có râu buông một tiếng chửi thề. Người đàn bà ngạc nhiên nhíu mày:
– Mấy anh cần gì?
– Mấy giờ cô đóng cửa?
Người không râu lè nhè.
– Dạ, còn sớm mà anh...
– Lấy thêm bia đi cô. Bốn chai nữa.
Thiếu phụ gật đầu quay vào. Hai người bạn im lặng tránh tia mắt của nhau. Mãi đến lúc thiếu phụ quay lại, để bia lên bàn.
– Uống đi.
Người không râu mở lời.
– Uống chứ.
Lại im lặng. Mẩu đối thoại tắc nghẽn. Người có râu nhìn về phía cột đèn đường. Những ánh xanh, đỏ, vàng thay đổi theo khoảng cách thời gian đều đặn. Con đường vắng tanh, sâu hun hút dưới hai hàng cây. Ðêm đã khuya.
– Tại sao mày nghĩ thế?
– Mày buồn? Người không râu hỏi lại.
– Buồn chó gì!
– Phẫn?
– Phẫn chó gì! Tao chỉ lạ vì sự đổi thay của mày. Cũng là dân tác chiến, cũng sống chết một thời với cuộc chiến. Dù tham dự chỉ vì lý do thất tình như mày nói, nhưng sự thay đổi này thật lạ lùng. Nếu không biết mày, chẳng ai có thể nghĩ mày là một thằng thiếu úy Biệt Ðộng Quân. Chẳng còn dấu vết gì của đời lính hằn trên cuộc sống mày ngoại trừ tấm chứng chỉ tại ngũ mày còn giữ. Ðôi lúc tao nghĩ mày còn riễu cợt cả những thằng lính... Người không râu nhún vai, ngả lưng vào thành ghế, mệt mỏi buông từng tiếng:
– Tao cũng là một cái xác cụt đầu của cuộc chiến, chỉ còn vỏn vẹn cái quần đùi đỏ trên thân thể. Không thể nhận biết của ai, từ đâu đến và sẽ về nơi nào. Một cái xác bi thảm hơn tụi mày là chẳng còn nguồn gốc.
– Mày có vẻ say.
– Say thật chứ có vẻ gì! Mẹ kiếp, lại buồn mửa...
Người không râu gục mặt xuống, trán tì vào mép bàn. Một giòng thức ăn trộn nước ào ra, bắn tung toé xuống mặt đá hoa. Cổ họng cay xé và đầu luỡi chua loét. Cảm giác quay quay trong đầu, rồi nặng chĩu với cánh tay thõng buông thả.
Người có râu mỉm cười đứng lên, tiến về phía quầy. Người đàn bà nhìn về phía họ.
– Anh ấy say hả anh?
– Vâng, nó bắt đầu ăn vạ, cô tính tiền hộ.
Người có râu quay lại bàn, đỡ bạn dậy. Thiếu phụ đã mở cửa sẵn.
– Anh về.
– Vâng. Cám ơn cô.
Không khí bên ngoài phả vào mặt. Trời tháng năm thoáng và mát. Gió rất nhẹ, mơn man trên da thịt. Người có râu xốc nách bạn, vắt cánh tay bạn ngang cổ, hít sâu một hớp không khí. Không gian vắng lặng với ánh đèn đường hắt xuống. Bãi đậu xe vắng tanh, chỉ còn chiếc xe cũ của họ đậu bên một chiếc xe mới toanh. Người có râu thở dài nhìn cảnh vật. Hai chiếc xe cũ, mới cạnh nhau. Hình ảnh đôi giày trận mũi tròn bên đôi giày cao gót hiện về. Lẩm bẩm những tiếng vô nghĩa, người có râu dìu bạn đi từng bước. Bóng hai người đổ dài, ôm choàng lấy nhau thành một vệt đen. Ngang qua cột đèn, người có râu giật mình nhìn xuống đường. Dưới ánh điện, cái bóng của hai người thun lại, phình to bề ngang. Như một cái xác cụt đầu đã sình thối.