Những đám đông quần chúng ở Los Angeles đã hết sức vui mừng khi “The Cove” đoạt giải phim tài liệu xuất sắc nhất Oscar. Cách đó nửa vòng thế giới, những cư dân thuộc ngôi làng bé nhỏ của Nhật Bản xuất hiện trên phim đã rất khó chịu với sự chú ý và cho hay họ sẽ không chấm dứt truyền thống lâu đời hàng thế kỷ của mình.

 

Bộ phim đã đoạt giải Oscar cho phim tài liệu hay nhất cùng một loạt giải thưởng khác này theo chân một nhóm nhà hoạt động xã hội, cùng đấu tranh với cảnh sát Nhật và những người đánh cá để đến được một vịnh hẻo lánh ở Taiji, phía nam Nhật Bản, nơi người ta săn bắt cá heo.

Ở Taiji, cư dân đã tụ tập trong những quán ăn cá heo với tên gọi kiểu “Đuôi cá” và tỏ vẻ không hứng thú khi nói về sự tôn vinh của Oscar dành cho bộ phim – tác phẩm mà cho đến nay, họ vẫn coi là thành kiến của nước ngoài áp đặt lên nền văn hóa của họ.

Ngôi làng với dân số 3.500 người vẫn săn bắt cá heo và cá voi từ những năm đầu thế kỷ 17. Họ tự gọi mình là “Thị trấn cá voi” và có một đôi tượng cá voi lớn nằm sừng sững trên trục đường chính. “The Cove” kể về thị trấn Taiji và nghề săn cá heo ở đây, “một thị trấn nhỏ với một bí mật lớn”, song hội viên hội đồng địa phương Hisato Ryono đã nói ở đây chẳng có gì phải che giấu.

“Mọi người quanh đây đều biết điều đó. Nước gần như chuyển sang màu đỏ trong suốt cuộc đi săn. Việc giết thịt hiện nay được thực hiện ở một khu vực bí mật bởi chẳng dễ chịu gì khi trông thấy cảnh tượng đó, cũng giống như khi thấy cảnh giết bò, lợn hay bất kì loài động vật nào khác,” ông Ryono – người nói rằng mình đã bị lừa để xuất hiện trong phim – cho biết.

Ông nói: “Đây là một nhóm ngư dân gắn bó với nhau. Càng bị chèn ép, họ càng cách ly với người ngoài. Họ sẽ không dừng việc săn bắt này bởi những áp lực như vậy.”

Thị trưởng thành phố Taiji, Kazutaka Sangen, đã lên tiếng vào hôm thứ hai 8/3, phản đối việc trao giải thưởng Hàn lâm cho "The Cove", bộ phim tài liệu nói về việc tàn sát cá heo rùng rợn. Ông nói trong một tuyên bố được gửi qua fax: “Tôi nghĩ đáng tiếc là bộ phim lại được thể hiện như nguyên liệu có thực mà không được hình thành từ chứng cứ khoa học.” Ông nhấn mạnh rằng việc săn bắt này là hợp pháp ở Nhật và yêu cầu sự tôn trọng truyền thống.

Ông nói: “Có nhiều phong tục liên quan đến ẩm thực, tại đất nước này và ở nước ngoài.”

“Thái độ tôn trọng lẫn nhau là cần thiết, trên cơ sở hiểu được những truyền thống lâu năm tạo nên từ những phong tục và tình huống xảy ra xung quanh chúng.”

Bộ phim này, do nhà cựu nhiếp ảnh Louie Psihoyos của National Geographic đạo diễn và nói về một cựu huấn luyện viên cá heo từ loạt phim truyền hình "Flipper", ít được biết đến ở Nhật, nơi chính phủ nói rằng việc săn bắt cá heo và cá voi là một truyền thống văn hóa quan trọng.

Tuy nhiên, một nhà phân phối của Nhật tuần trước nói rằng một phiên bản được thay đổi chút ít của "The Cove" được dự định trình chiếu tại các thành phố lớn trên khắp Nhật Bản từ tháng 5 hoặc tháng 6 năm nay.

Khuôn mặt của những người đánh cá sẽ bị làm mờ đi và nhà phân phối sẽ thêm ghi chú nói rằng có sự khác nhau về hàm lượng thủy ngân trong thịt cá heo được bán và được dùng vào bữa ăn trưa tại các trường học ở khu vực này.

Nhiều người ở Nhật nói rằng bộ phim mang tính thổi phồng.

Masaaki Kibe, sinh viên đại học 24 tuổi, nói: “Dĩ nhiên tôi cảm thấy thương những con cá heo này, nhưng cũng đúng là từ thời kỳ xa xưa con người đã sống bằng cách ăn động vật và cây cỏ.”

“Tuy nhiên tôi cũng đồng ý rằng một cuộc điều tra như vậy là cần thiết, vì thế rất khó đưa ra ý kiến thỏa đáng.”

Chính phủ Nhật cho phép giết thịt 19.000 con cá heo mỗi năm, trong khi Taiji chỉ săn bắt 2.000 con lấy thịt – ít hơn những nơi khác – nhưng vẫn phần nào bị nêu tên vì phương pháp “oikomi” của họ, gồm việc thu gom và giết thịt ngay gần bờ biển.

Cá heo, ngoài việc làm thực phẩm, còn được người dân ở Taiji công nhận là một nguồn vui nhờ bản tính ham vui đùa của nó. Hai điều này tạo nên những sự tương phản kỳ cục. Ngư dân Taiji săn bắt một số ít để bán cho các khu trưng bày thủy sinh, và khu vực này rải rác có những chiếc lồng dành cho những phiên ‘kết bạn’ của cá heo. "Dolphin Base" cho một phiên khoảng 20 phút có giá thấp hơn 2.000 yên (22 USD) so với vùng vịnh cách đó nửa dặm, nơi có hàng trăm loài động vật bị đâm và kéo lê trên bờ trong các cuộc săn bắt thường niên.

Giống như hầu hết cư dân ở Taiji, những huấn luyện viên cá heo đã liên tục tránh nói chuyện với ký giả nước ngoài – một phụ nữ trẻ đã bỏ chạy khi được hỏi về quan điểm của mình. Tại Dolphin Resort ở gần đó - một khu liên hợp khách sạn hiện đại với bể bơi dành riêng cho cá heo, người quản lý Kiyo Ikeda đã đồng ý trả lời phỏng vấn, miễn là không có câu hỏi nào liên quan tới cá heo.

“Chúng tôi thực sự không đón nhiều khách nước ngoài ở khách sạn này,” cô nói.

Rất nhiều cư dân Taiji cho biết họ không còn nói chuyện công khai với khách nước ngoài, sau nhiều năm chịu đựng những bài báo phiến diện và những bức hình với cảnh tượng đẫm máu.

Phim đã ra mắt Liên hoan phim Quốc tế Tokyo – tại đây phim đã nhận được những đánh giá tổng quan từ khán giả - vào tháng 10 năm ngoái.

Một vài người Nhật xuất hiện trong phim, bao gồm hội viên hội đồng địa phương Ryono, và Tetsuya Endo, một phó giáo sư của trường Đại học Khoa học Y tế của Hokkaido, nói họ đã bị lừa gạt về vấn đề này trước.
Endo, rõ ràng giận dữ khi liên lạc bằng điện thoại ngày 8/3, nói rằng ông đang cân nhắc đến những hành động pháp lý.

“Tôi cảm thấy họ nên rút lại giải thưởng này,” ông nói.

Những viên chức chính phủ Nhật Bản đã bênh vực quyền săn bắt của những ngư dân ở đây và cho rằng bộ phim không hề công bằng.

“Có quốc gia ăn thịt bò, và có những quốc gia khác ăn thịt cá voi hoặc cá heo,” Yutaka Aoki, Giám đốc ngành thủy sản, Bộ ngoại giao nói. “Một bộ phim về cảnh giết thịt bò hoặc lợn cũng có thể không được những người lao động trong ngành nghề đó chào đón.”

Nguyễn Phương Hà & Thanh Hà @ DienAnh.Net