(I)


Ðúng như tên gọi, tác phẩm “Ðỗ Ngọc Yến Giữa Bạn Bè,” một tuyển tập những ký sự và hồi ký của 53 tác giả vừa hoàn tất và được Nhà Xuất Bản Người Việt ấn hành. Sách dày 412 trang kể cả một số trang hình ảnh kỷ niệm với bìa trình bày trang nhã, đã lần lượt đến tay những thân hữu. Con số 53 tác giả đã góp thành tuyển tập “Ðỗ Ngọc Yến Giữa Bạn Bè” gồm những bằng hữu của ông, những người đã cùng ông dấn thân vào những hoạt động thanh niên, giáo dục và xã hội từ cách đây nửa thế kỷ, những thân hữu, những đồng nghiệp có ít nhiều kỷ niệm với nhà báo sống trọn đời mình cho thanh niên, xã hội và báo chí truyền thông này.

Nội dung cuốn sách chẳng có gì to tát để có thể gọi là vinh danh hay ngợi ca những việc làm của một người, mà ngược lại hầu hết các trang sách đều liên quan đến những kỷ niệm vui của những người từng biết nhà báo Ðỗ Ngọc Yến từ thời trai trẻ cho đến lúc sau này. Tôi gọi tác phẩm chỉ là một tập hợp những lời chia sẻ, gợi nhớ với nhau những kỷ niệm của những người bạn đã có với ông Yến trong suốt những giai đoạn hoạt động thanh niên và báo chí, từ lúc còn trẻ cho tới khi luống tuổi, gần đất xa trời. Kỷ niệm đó có thể sâu đậm, có thể chỉ là thoáng qua, nhưng tựu trung nó có thể góp lại thành bức chân dung sống động của “một nhà báo tò mò,” “một nhà báo thích lang thang,” “một nhà báo giang hồ vặt,” “một nhà báo biết chia sẻ hào hiệp,” và nhất là lòng đam mê báo chí ngay cả lúc nằm trong bệnh viện... như lời nhà báo Ðỗ Quý Toàn đã viết trong bài “Yến, từ những ngày tuổi trẻ.” (trang 60).

Những kỷ niệm với nhà báo Ðỗ Ngọc Yến còn trải dài qua những bài viết đáng chú ý của Hoàng Ngọc Tuệ, Kiều Chinh, Kim Dung, Lê Thiệp, Minh An Lã Phạm, Lý Kiến Trúc, Nguyễn Thị Ngọc Oanh, Nguyễn Ðình Toàn, Nguyễn Khắc Nhân, Nguyễn Xuân Hoàng, Nguyễn Xuân Nghĩa, Nhã Ca, Phạm Cao Dương, Phạm Phú Minh, Phạm Quốc Bảo, Phan Huy Ðạt, Phan Nhật Nam, Phan Thanh Tâm, June Pulcini, Quỳnh Giao, John Sommer, Charlie Sweet, Ruth Talovich, Tân Văn Hồng, Thảo Trường, Thụy Khuê, Tiểu Quyên, Trần Mộng Tú, Trần Thị Thức, Trần Văn Khởi, Trần Văn Ngô, Vann Phan, Việt Nguyên, Võ Long Triều, Võ Phiến, Vũ Ánh, và Vũ Mạnh Hùng.

Trong những bài viết, những tác giả chỉ nói tới những kỷ niệm với một người bạn, một đồng nghiệp cho nên những nét chấm phá đó đã tạo nên những khối màu khác nhau, đa dạng, lạ lùng nhiều khi làm cho những người bạn cùng chơi thân với Ðỗ Ngọc Yến nhưng chưa bao giờ được nghe.

Chẳng hạn như Lê Thiệp, một nhà báo trước đây từng làm việc cho tờ Chính Luận từ Washington DC xuống quận Cam chơi và cũng để có dịp góp bài về Ðỗ Ngọc Yến, đã âm thầm mở cuộc phỏng vấn bà Lã Phương Loan, người bạn đời của ông Yến. Không hình ảnh nào trung thực hơn là vợ mô tả chồng mình và đây là một chi tiết thú vị trong bài “Người Nữ Ðằng Sau”:

“...Kể lại chuyện đám cưới sau 40 năm, bà Ðỗ Ngọc Yến cười cho hay, một tí nữa thì đám cưới bất thành... vì không có chú rể. Vào tối hôm trước khi nhà trai ở Sài Gòn đã thu xếp xong, thuê hẳn một chuyến xe đò đi Nha Trang rước dâu, mọi người tề tựu thì không thấy chú rể. Cả nhà túa đi tìm, nhưng không biết tìm nơi đâu. Chả là vì chú rể vẫn còn mải họp hành, tổ chức, hội thảo biểu tình gì đó, suốt đêm chưa xong... Khi ông Yến mắt nhắm mắt mở trở về nhà, vẫn còn ngáp lên ngáp xuống, đầu bù tóc rối, quần áo lếch thếch. Xe đò tới Nha Trang, việc đầu tiên là chú rể phải ra tiệm hớt tóc.” (trang 185)

Theo lời bà Lã Phương Loan thì ông Yến lăn lưng 24/24 trong nhiều công tác thanh niên và xã hội, nhất là chương trình Hè 1965. Như vậy, cái tiểu gia đình của chính ông thì ai lo? Và đây lại thêm một chi tiết khác do chính bà Loan kể:

“Học 2 năm ở Văn Khoa, tôi quyết định thi vào Ðại Học Sư Phạm ban Anh Văn. Thì giờ của tôi dồn hết vào việc học hành và chăm lo con cái... Lúc học đại học sư phạm, tôi đã sinh cháu Bảo Anh. Bài vở ngập đầu, tối về lại còn phải lo đủ thứ cho đứa nhỏ, thì giờ đâu mà nghĩ đến những chuyện khác. Tôi phải nói rõ điều này. Ông Yến nhà tôi suốt thời gian lo Chương Trình Công Tác Hè không bao giờ đem về đồng xu cắc kẽm nào. Gia đình chồng tôi buôn bán khá giả, chúng tôi được chia hẳn một tầng lầu rộng rãi và hồi đó cái ăn, cái uống không phải là mối bận tâm. Ðã không đem tiền về, ông Yến còn lấy toàn bộ nữ trang đám cưới của tôi đem đi.

- Lấy của hồi môn?

- Vâng. Câu chuyện xảy ra tôi không dám ngờ cho ai, mãi sau này, cách đây vài năm tôi mới vỡ lẽ. Nhà đông người, thợ thuyền, kẻ ăn người làm nên một hôm tôi khám phá ra toàn bộ nữ trang của tôi bị mất, tôi có hỏi thì nhà tôi im lặng. Tôi chết cứng người, không dám nói với ai. Cách đây vài năm, ông Ðỗ Tăng Bí nhân lúc vui chuyện bảo: Bà Loan này hiền thật, mất của cũng không biết. Hồi đó, ông Yến cần tiền (cho đoàn công tác) vì funding (tài trợ) của IVS chưa được tháo khoán kịp, ông Yến rủ tôi về lôi hết vàng bạc đưa tôi đem cầm đồ, bà có biết không? Tôi ngẩn người ra và hỏi ông nhà tôi thì chỉ thấy ông ấy vẫn cười trừ. Có điều tôi thấy không tiếc mà cũng không giận. Bản tính tôi nó vậy.”

Thế những khi ông chồng bỏ đi biền biệt thì người vợ nghĩ gì?

- “Tôi nói thật, tôi chỉ lo an ninh của nhà tôi. Rõ ràng nhà tôi thân cô, thế cô, không có chỗ dựa thế lực như chính quyền, quân đội, đảng phái. Bản tính hiền lành, nhỏ nhẹ, nếu có chuyện nguy hiểm làm sao ông ấy đối phó.” (trích 186-188)


Trên đây là một trong hàng trăm, hàng ngàn câu chuyện liên quan đến Ðỗ Ngọc Yến được các bằng hữu và đồng nghiệp thuật lại với một lối tường thuật khá lôi cuốn. Người đọc có thể có nhiều cách nhìn khác nhau về những điểm được nêu ra trong đời sống, đời hoạt động, đời làm báo của ông Yến. Cách nhìn khác thì suy nghĩ cũng khác. Và đó là điều chính ông Yến cũng muốn và đã từng nhiều lần nói với những người làm việc chung với ông trước đây. Ông nhấn mạnh: “Không có cái gì buồn chán hơn một đời sống đơn điệu...”